Pleidooi voor meertalig onderwijs

Het rommelt weer in Vlaanderen en België. Pascal Smet, de nieuwe minister van Onderwijs doet straffe uitspraken. Maar vooral ongenuanceerde uitspraken. Leerachterstand van bijvoorbeeld allochtonen zou alles te maken hebben met taalachterstand. Waarop als enige conclusie wordt geformuleerd: en daarom moeten kinderen zodra ze op een (Vlaamse) school komen, de thuistaal letterlijk thuislaten en alleen nog communiceren in de schooltaal (die standaard of Nederlands of Frans is). Vandaar ook die allesbehalve schitterende affiches die tot voor kort nog op de school van mijn zoontjes hing (en in vele scholen nog altijd): 'Wij spreken Nederlands'. Of in de lokale turnzaal: 'Wij sporten in het Nederlands.Zeer aanmatigend en allerminst 'open minded'.
Het gebruik van een andere taal wordt zowel op het schoolplein als in de klas standaard ten stelligste afgeraden, wat heet bestraft.

Laat ik duidelijk zijn. Ook ik geloof in hét belang van taal. Zonder de beheersing van de landstaal kom je niet ver. Dat behoeft geen discussie. Maar de manier waarop anderstaligen (kinderen) de landstaal moeten leren beheersen, daar knelt volgens mij het schoentje. En gelukkig denken vele wetenschappers en andere slimmeriken dat met mij. Helaas niet de minister van Onderwijs.

Ik twijfel al jaren aan de zgn. taalbad-aanpak. En irriteer me al even lang aan affiches in klaslokalen of schoolpoorten of turnzalen met 'Wij spreken Nederlands'. Natuurlijk is de beheersing van de taal een belangrijke factor voor het slagen op school. Maar er spelen nog zoveel andere factoren een rol als het om leerachterstand gaat: thuissituatie, onderwijssegratie, armoede, begeleiding... Kernvraag wordt daarmee: is een taalbad echt de meest effectieve manier om leerachterstand te voorkomen én de landstaal aan te leren? De praktijk lijkt dit niet te bevestigen. Verhindert het spreken van de thuistaal effectief het aanleren van het Nederlands? Dit lijkt evenmin het geval.

Even een citaat uit de Morgen van vandaag onderbouwt mijn aanvoelen:
"Internationaal zijn er meer dan 150 studies die aantonen dat het goed beheersen van de thuistaal een positief effect heeft op het aanleren van een tweede taal. De eerste resultaten van Vlaams onderzoek bevestigen dit.

Is meertalig onderwijs dan geen optie? We onderscheiden twee 'nee-kampen'. De eersten zijn louter omwille van ideologische redenen tegen meertalig onderwijs. Hun redenering is: 'dit is ons land en het onderwijs zal hier altijd in onze taal zijn', zelfs indien het wetenschappelijk onderzoek wijst op de voordelen van meertalig onderwijs voor de gehele samenleving. Maar dan moeten we ons afvragen waarom we het tolereren dat het Engels de instructietaal is in de internationale scholen, waarom we in het hoger onderwijs steeds meer overstappen naar het Engels. Is meertaligheid dan enkel een meerwaarde zolang het maar niet gaat over de thuistalen van de allochtone leerlingen?

Het tweede kamp zou meertalig onderwijs tolereren, maar stelt de praktische haalbaarheid in vraag. Die doen er echter goed aan om naar het noorden te kijken. In Zweden hebben anderstalige leerlingen van zodra ze op school met vijf zijn het recht op tweetalig onderwijs. Wie zich afvraagt waarom Vlaanderen de wereldtop is wat betreft de onderwijsongelijkheid tussen allochtone en autochtone leerlingen en waarom in Scandinavische landen deze kloof bijna niet bestaat, is nu misschien wel van antwoord gediend.

Meertalig onderwijs kan verschillende vormen aannemen. Meertalige instructie is de meest voor de hand liggende optie. Dit kan variëren van een paar uren moedertaalonderwijs tot en met het aanbieden van aantal reguliere vakken in de thuistaal van de leerlingen. Maar meertalig onderwijs is niet enkel beperkt tot meertalige instructie. Wanneer een leerling bijvoorbeeld niet begrijpt wat een 'bijvoeglijk naamwoord' is, kan een klasgenootje ingeschakeld worden om een voorbeeld te geven in de thuistaal. Het principe blijft hetzelfde: in plaats van de thuistaal van de leerlingen uit te sluiten, kan deze actief worden ingeschakeld in het onderwijsproces. Een symbolische uitdrukking hiervan zou kunnen zijn de posters met 'Hier spreekt men Nederlands', die in vele Vlaamse scholen hangen, te vervangen door meertalige posters met 'Iedereen is hier welkom'.

Samengevat, we verliezen alle nuances wanneer we stellen dat 'alles staat of valt' met de kennis van het Nederlands." (einde citaat: dit artikel werd ondertekend door een aantal Belgische wetenschappers: lees uitgebreide versie)

Voorlopig is de politiek hiervan nog niet overtuigd. Taal wordt in België niet pragmatisch maar politiek bekeken. Kortzichtig dus. En daarmee strandt de discussie nog voordat-ie begonnen is. En dat in een land waar potentieel zoveel goeds met taalonderwijs gedaan zou kunnen worden.... Een van de vele gemiste kansen als het om taal gaat. Dommage, a shame...

Ps. Nederlandse bloglezers: hoe zit het eigenlijk met taalonderwijs in Nederland?.